Een zeil op een motorboot

Powerpoint impressie mast met steunzeil

De Zephyr heeft ooit een houten mastje gehad, nu rest alleen een mastkoker op het achterdek als een vervelende sta-in-de-weg.

Geen boot zonder mast

Voor een ex-zeiler doet een boot zonder mast vreemd aan. Alsof er iets aan ontbreekt. Daarnaast kan een tochtje op open water met een motorboot ontaarden in een roller-coaster ervaring. En wat doe je als op zee de (enige) motor uitvalt? Kortom, het is niet moeilijk om de ‘noodzaak’ 😉 van een mast met (steun-)zeil te beredeneren.

Maar een motorboot is geen zeilboot. Mijn vorig schip was een stalen S-spant tweemaster met ruim 80 m2 zeil en een behoorlijk ballastaandeel. De Zephyr zal nooit een zeiljacht worden, het zeil dient voor stabiliseren tegen dwarsgolven en om de wal te kunnen bereiken als de motor onverhoopt zou uitvallen op zee of IJsselmeer.

Hoe hoog mag een mast op een motorboot zijn?

Primaire vaarwegen Europa, klik hier voor een detail van de Nederlandse doorvaarthoogte.

Het doorsnee gebruik van een motorboot is natuurlijk niet (alleen) de Middellandse Zee 😉 , wel de nederlandse, duitse en franse kanalen en rivieren met hun bruggen. De mast moet daarom snel strijkbaar zijn, zodat onze kruiphoogte van 2,60 mtr niet verandert. Na enig zoekwerk via Rijkswaterstaat en equivalente instanties in het buitenland, blijken er enkele conventies te worden nagestreefd voor de doorvaarthoogte van primaire vaarwegen. Het is wel een streven en er zijn uitzonderingen op. De norm is gemaakt voor containerschepen, die krijgen een doorvaarthoogte  van 9,10 mtr, de zgn. Rijnvaarthoogte. Men houdt een speling aan van 30 cm: een doorvaarthoogte van 9,10 mtr betekent een brughoogte van 9,40 mtr. Het is onverstandig om hoger te gaan dan 9,10 mtr, wat ons betreft vormt dat de absolute bovengrens van de mast.

En er is nog een beperking aan boord. Want de mast zal vaak gestreken zijn, en als die achterover wordt gestreken steekt die achter de boot uit. Dat maakt de kans op schade door aanvaring of een in de weg staande sluismuur groot. De mast voorover strijken is technisch eenvoudig, maar praktisch moet je daar wel vlot omheen kunnen lopen zonder te klimmen. Dat betekent voor de Zephyr dat tussen de gestreken mast en de boeg minstens twee meter vrije loopruimte moet blijven.

De oude mastvoet is een sta-in-de-weg

Mast voorover strijken is handiger

Het naar voren strijken van de mast is op de Zephyr onmogelijk zonder de mastvoet te verplaatsen. De mastvoet staat nu op het achterdek gemonteerd op de plaats waar de nieuwe stuurstand zal komen. Door de mast 1,25 meter naar voren te verplaatsen op het kajuitdak, kunnen we volstaan met een kortere lengte en tegelijkertijd de mastvoet inwerken in het (nog te ontwerpen) windscherm. Het kajuitdak steekt 2,40 mtr boven de waterlijn uit en daardoor kunnen we met een mast van bijna 1 meter korter volstaan. De mast kan dan worden gestreken als het windscherm blijft staan en de gekoppelde buiskap gesloten is. Misschien lukt dat zelfs semi-automatisch met een gasveer of een hydraulische cylinder.

Ik ben niet de enige met de mast op het kajuitdak

De afstand tussen het windscherm en de boeg bedraagt 7 meter 30. Minus de 2 meter vrije loopruimte op het voordek mag de mast maximaal vijfenhalve meter lang zijn. Bovenop de mast komt nog een toplicht (20 cm) en de marifoonantenne.

Die antenne kan nu eenmaal niet naast de mast worden gemonteerd. De kortste marifoonantenne die ik heb gevonden (V-tronix staafantenne) is gelukkig slechts 18 cm lang in plaats van de normale 0,50 tot 1,50 mtr. Een leuk nieuw alternatief is een klapantenne.

Dat brengt de lengte van onze mast op 5 meter.

Het antenne verhaal krijgt nog een staartje. Een gecombineerde VHF/AIS/GPS antenne plus een Wifi antenne zijn de bedoeling, welke rechtop gezet kan worden als de mast is gestreken. Dat betekent een scharnierende antenne tegen de mast.

Welke mast kiezen?

Tweedehands mast 9×7 cm dik met zeilen

Een nieuwe mast van Neut blijkt een stevig budget te vergen, ruim 2.500 euro. Dan is die wel nieuw met giek, verlichting en zalingen  maar zonder het steunzeil en de verstaging. Op Marktplaats en Speurders ontdek ik meer dan 10 aanbieders van tweedehands masten. Sommige mensen verkopen hun boot in onderdelen doordat ze de boot na enkele jaren leuren aan niemand kunnen kwijtraken. Natuurlijk denken sommige verkopers dat hun mast van goud is, maar ruim de helft vraagt realistische overnameprijzen. Tweedehands masten komen vaak compleet. Uiteindelijk selecteer ik een mast met giek, bruin grootzeil en fok plus de volledige verstaging en het lopend want, net over de grens in Belgisch Limburg. Die blijkt in goede staat, betaalbaar (350 euro), alleen is de mast 8 meter lang. Gelukkig is die mast niet verjongd (taps toelopend) en kan ik makkelijk de masttop en de zalingen verzetten. Die mast met zeilen wordt gekocht en ter plekke voor mij in 2 stukken geslepen: 5 mtr en 3 mtr. Dan past die ook op de auto.

Achteraf blijkt deze maat een goede zet. Want het 3 mtr lange deel gaat dienen als giek, en de originele giek zal worden gebruikt als uithouder van de fok die er ook bij zit. En belangrijker: de giek beslaat 80% van het achterdek en de fokkeboom past over het kajuitdak met het open dak. Als we gaan varen en ons budget is uitgeput, dan kunnen we met de giek een eenvoudige bimini/zonnetent construeren.

Hoeveel m2 steunzeil heeft een motorboot nodig?

Vissersboot als voorbeeld

Ik heb me te pletter gezocht naar informatie over de oppervlakte van een slingerzeil. Uiteindelijk ben ik bij een werf terechtgekomen die vergelijkbare boten bouwt (staal, 12 meter, 13 ton), en die zetten er 6 m2 op aan steunzeil. Een echtpaar dat met een vlet naar Engeland is overgestoken met een steunzeil verzekerde me dat 4 m2 al een wereld van verschil uitmaakte.

Bij een speurtocht over de wereld blijken slingerzeilen vooral populair bij vissers in Canada, Alaska en op de grote meren in de VS. Dat lijken badlakens in verhouding tot de scheepsromp. Als je goed kijkt naar de foto van deze Potter 25 dan zie je dat het minuscule mastje ook dienst doet om in de voorstag een radarreflector te hijsen.

Ons steunzeil krijgt een geschatte oppervlakte van ongeveer 4 meter langs de mast bij 3 meter langs de giek in een driehoek dus delen door 2. Dat komt op 6 m2 steunzeil. Als de motor uitvalt kunnen we nog de fok erbij hijsen van circa 5 x 4 / 2 = 10 m2. Een zeiloppervlak van 16 m2 lijkt te weinig om een boot van 12 ton in beweging te krijgen, toch denk ik dat het voldoende zal zijn om met 1 of 2 knopen en de stroom mee de Zephyr naar de bewoonde wereld te kunnen drijven in geval van calamiteiten.

 

Maststrijk installatie met een gasveer

De meest logische plek voor een gasveer

Het strijken van de mast wil ik met een gasveer eenvoudiger maken. Die dingen zijn niet zo duur, betrouwbaar en makkelijk te monteren. Het is de bedoeling dat als de mast overeind staat, de gasveer ingeschoven is. Het neerlaten van de mast betekent de vergrendeling lostrekken en de mast een duwtje geven, waarbij ik met een staaldraad die aan de mastvoet is vastgezet kan regelen dat die niet volledig hoeft te zakken.

Maar ik heb een probleem. Mijn mastvoet komt in een stalen windrand te staan, waartegen het open dak komt. Daardoor kan ik de gasveer niet kwijt op de meest optimale plaats.

Alternatief, gasveer langs de mast

Een van de ideeën is om de gasveer tegen de mast te bevestigen, misschien zelfs in de holle aluminium mast. Die gasveer wordt dan verbonden met een staaldraad die ik vastzet in de mastvoet. Ik ben benieuwd of dit lukt.

Een tweede alternatief blijft ook mogelijk: zonder gasveer, met een opstaande metalen  scharnierende hefboom van een halve meter en de mast aan een val met spierkracht strijken en opheffen. De val van geplastificeerd staaldraad en een kleine lier tegen de zijkant van het nieuwe dashboard met twee katrollen ertussen om de draad te geleiden.

En nu ik toch bezig ben: op de rand van de kajuit voorop een V-vormige opvang aanbrengen zodat de mast op twee punten vast ligt en niet kan zwiepen. De verstaging aan de zijkanten zet ik met elastiek aan de mast vast, zodat die niet op dak landen maar naar de mast worden getrokken bij het strijken. Dat houdt de mast ook netjes in het midden tijdens het strijken.

Wordt vervolgd!

2 Comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *